Na stronie RCL opublikowano projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych wprowadzający w Polsce nowy model rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Resort klimatu szacuje, że dzięki reformie wydatki gmin na gospodarkę odpadami spadną o blisko 24 proc.
Jak zaznaczono w uzasadnieniu projektu ma on na celu dostosowanie polskich przepisów do wymagań unijnej dyrektywy opakowaniowej PPWR poprzez utworzenie w Polsce nowego modelu systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) dla opakowań oraz ustanowienia regulacji koniecznych do wdrożenia rozporządzenia w tym zakresie.
Z kolei w OSR projektu wskazano, że nowe przepisy „będą służyły zapobieganiu negatywnemu wpływowi opakowań i odpadów opakowaniowych na środowisko i zdrowie ludzkie oraz będą miały wpływ na zmniejszanie kosztów ponoszonych przez mieszkańców w związku z odbiorem odpadów komunalnych z nieruchomości oraz odpowiedniego finansowania podmiotów gospodarujących odpadami”.
Resort klimatu oczekuje, że nowy model ROP zapewni finansowanie gospodarowania odpadami opakowaniowymi wytworzonymi w systemie gminnym (finansowanie gmin i podmiotów przetwarzających odpady opakowaniowe), co będzie stanowiło blisko 24 proc. wydatków gmin.
Najważniejsze założenia nowego modelu ROP
Projekt wprowadza nową, szerszą definicję producenta, obejmującą każdego wytwórcę, importera lub dystrybutora, który udostępnia opakowania lub produkty w opakowaniach na terytorium państwa członkowskiego, niezależnie od techniki sprzedaży.
Zgodnie z projektem producenci będą zobowiązani do uiszczania opłaty opakowaniowej za każdy kilogram wprowadzonego opakowania. Jej wysokość będzie zróżnicowana dla poszczególnych materiałów opakowaniowych, z uwzględnieniem zasad ekomodulacji, a stawki zostaną określone przez Ministra Klimatu i Środowiska na podstawie kryteriów opracowanych przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy (IOŚ-PIB). Niższa stawka opłaty opakowaniowej dla opakowań wielokrotnego użytku ma zachęcać do ich stosowania.
Opłata ma pokrywać koszty funkcjonowania systemu ROP, w tym selektywnego zbierania i przetwarzania odpadów, rozwoju systemu zbiórki, edukacji ekologicznej oraz zadań NFOŚiGW i IOŚ-PIB.
Zgodnie z projektem opłata będzie wnoszona kwartalnie na rachunek właściwego marszałka województwa, który następnie przekaże wpływy na rachunek NFOŚiGW.
Kluczowa rola NFOŚiGW w modelu ROP
Projektowany model ROP zakłada powierzenie NFOŚiGW zadań organizacji odpowiedzialności producenta, która w imieniu producentów będzie realizowała obowiązki wynikające z ROP, w ramach zamkniętego obiegu finansowego.
Fundusz będzie m.in. udzielał wsparcia finansowego (rekompensat) gminom oraz innym uprawnionym podmiotom.
Wsparcie dla gmin będzie obejmować stały przepływ finansowy (ok. 6 zł na mieszkańca) za utrzymanie systemu odbioru odpadów opakowaniowych oraz zmienny przepływ za każdą megagramę (Mg) komunalnych odpadów opakowaniowych poddanych recyklingowi. Wsparcie otrzymają również podmioty odbierające odpady z nieruchomości niezamieszkałych, zbierające inne niż komunalne odpady opakowaniowe, przetwarzające odpady (sortownie, MBP), a także recyklerzy (w zakresie odpadów o ujemnej wartości rynkowej). Przy czym warunkiem otrzymania wsparcia będzie złożenie wniosku wraz ze sprawozdaniem z BDO i raportem biegłego rewidenta.
W nowym modelu marszałkowie województw będą odpowiedzialni za kontrolę poprawności naliczania i uiszczania opłaty opakowaniowej, jej redystrybucję, a także za prowadzenie czynności sprawdzających i kontroli u producentów i podmiotów objętych systemem ROP.
Z kolei IOŚ-PIB będzie pełnił rolę analityczno-badawczą w nowym systemie. Będzie m.in. opracowywał analizy do określenia stawek opłaty, sporządzał sprawozdania, wykonywał badania morfologii odpadów i określał potrzeby inwestycyjne.
Nadzór nad całym systemem będzie sprawował Minister Klimatu i Środowiska, który będzie m.in. wyznaczał kierunki rozwoju systemu, nadzorował działania NFOŚiGW i IOŚ-PIB, powoływał Radę Dialogu ROP i określał standardy edukacji ekologicznej.
Okres przejściowy ROP
Zgodnie z projektem wprowadzenie nowego modelu ROP nastąpi po dwuletnim okresie przejściowym. W latach 2026 i 2027 obowiązywać będą dotychczasowe zasady ROP z ustawy o gospodarce opakowaniami, uzupełnione o obowiązkową cząstkową opłatę opakowaniową wnoszoną w II i IV kwartale. W tym okresie NFOŚiGW będzie wypłacać gminom rekompensaty (stały przepływ w 2026 i 2027 oraz zmienny w 2027). Z kolei producenci nadal będą musieli dokumentować osiągnięcie poziomów recyklingu poprzez pozyskiwanie dokumentów DPR i EDPR, głównie za pośrednictwem organizacji odzysku.
Natomiast od 1 stycznia 2028 r. zostanie zniesiony obowiązek osiągania przez producentów poziomów recyklingu oraz nastąpi likwidacja opłaty produktowej za opakowania. Dokumenty DPR i EDPR zostaną zastąpione nowymi instrumentami sprawozdawczymi.
Zgodnie z projektem organizacje odzysku opakowań mają zakończyć działalność w dotychczasowej formie po okresie przejściowym, tj. w 2028 r..
System gospodarowania odpadami komunalnymi i obowiązki gmin zostaną zachowane, z wprowadzeniem obowiązku informowania mieszkańców o partycypacji producentów w kosztach.