Opublikowano projekt ustawy o likwidacji barier utrudniających funkcjonowanie jednostek samorządu terytorialnego. Jej celem jest wzmocnienie decyzyjności gmin, powiatów i województw, a także uproszczenie procedur i dopasowanie prawa do wyzwań współczesnego zarządzania lokalnego. Ma się to stać m.in. poprzez wzmocnienie zasady domniemania kompetencji JST, czy zniesienie ograniczenia liczby zastępców wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.
Jednym z kluczowych obszarów jest wzmocnienie zasady domniemania kompetencji JST – rozwiązania określonego w Konstytucji, lecz w praktyce często marginalizowanego w orzecznictwie nadzorczym i sądowym. Nowelizacja ma sprawić, że samorządy będą mogły samodzielnie decydować o sposobie realizacji zadań własnych, o ile przepisy nie regulują ich wprost.
Projekt wprowadza również usprawnienia o charakterze ustrojowym i organizacyjnym. Jednym z nich jest możliwość zdalnego obradowania komisji rad gmin, powiatów i sejmików województw.
Zniesione ma zostać także odgórne ograniczenie liczby zastępców wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Obecne przepisy wiążą liczbę zastępców z liczbą mieszkańców, jednak – jak podkreśla strona samorządowa – nie odzwierciedla to realnych potrzeb wynikających z dynamiki lokalnego rozwoju, zadań inwestycyjnych czy złożoności zarządzania.
Proponowane zmiany wykraczają poza kwestie ustrojowe i obejmują również obszary sektorowe:
- Energetyka. Gminy mają otrzymać obowiązek i kompetencje do prowadzenia edukacji energetycznej oraz działań promujących odnawialne źródła energii i efektywność energetyczną. To odpowiedź na rosnącą rolę JST w transformacji energetycznej.
- Kultura. Rozszerzeniu ulegnie katalog form organizacyjnych działalności kulturalnej oraz możliwość obejmowania mecenatem instytucji kultury przez Unię Europejską i organizacje międzynarodowe. Samorządy zyskają też narzędzia do dłuższego powierzania obowiązków dyrektorów instytucji kultury.
- Zarządzanie ruchem drogowym. Projekt ułatwia powierzanie części zadań dotyczących zarządzania ruchem pracownikom urzędów lub zarządom dróg. To rozwiązanie odciąży organy administracji i może skrócić czas załatwiania spraw, np. związanych z zatwierdzaniem organizacji ruchu.
Jedną z najistotniejszych nowości jest rozciągnięcie mechanizmu pomocniczości także na nadzór prawny. Obecnie stwierdzenie nieważności uchwały jest podstawowym narzędziem nadzoru.
Dzięki temu samorządy będą mogły skorygować uchwały bez konieczności przechodzenia przez długotrwałe postępowania nadzorcze i sądowe.
Projekt obejmuje także zmiany w obszarze zdrowia i cyfryzacji. Narodowy Fundusz Zdrowia zyska możliwość dofinansowywania programów polityki zdrowotnej JST także w zakresie świadczeń niegwarantowanych. Ma to zwiększyć skuteczność działań profilaktycznych.
Pracownicy samorządowi będą mogli potwierdzać tożsamość za pomocą środków identyfikacji elektronicznej wydanych w systemach podłączonych do krajowego węzła identyfikacji.
Projekt eliminuje także wiele formalnych obowiązków, które w ostatnich latach były krytykowane przez samorządy. Zrezygnowano m.in. z corocznego ustalania opłat za usuwanie i przechowywanie obiektów pływających w powiatach, jeśli stawki nie ulegają zmianie.
Z kolei publikacja w wojewódzkich dziennikach urzędowych będzie obejmować również informacje o wyrokach sądów administracyjnych dotyczących aktów prawa miejscowego.