Związek Gmin Wiejskich RP krytykuje rekomendacje MFiPR do projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast oraz Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. W opinii związku potrzebne są korekty tak, by nie ograniczać samodzielności gmin wiejskich i nie pogłębiać nierówności terytorialnych.
Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWRP) opublikował stanowisko ws. konieczności zapewnienia komplementarności polityki miejskiej, polityki regionalnej i rozwoju obszarów wiejskich. To reakcja na rekomendacje Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR) z czerwca 2026 r., dotyczące projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast oraz Strategii Rozwoju Polski do 2035 r.
ZGWRP podkreśla, że dostrzega potrzebę wzmacniania współpracy ponadlokalnej oraz prowadzenia spójnej polityki terytorialnej państwa. Wskazuje jednak, że proponowany obecnie model wymaga istotnej korekty, aby „nie doprowadził do ograniczenia samodzielności gmin wiejskich oraz pogłębienia istniejących nierówności terytorialnych”.
W przyjętym stanowisku Związek wskazuje, że w rezultacie powstaje model, w którym polityka miejska uzyskuje silne instrumenty zarządcze, planistyczne i finansowe, natomiast obszary wiejskie nie otrzymują porównywalnych gwarancji podmiotowości, reprezentacji i stabilności finansowej.
Wskazuje także najważniejsze zagrożenia wynikające z projektu ustawy oraz znaczenie Rekomendacji MFiPR i Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. i wnosi o korektę projektowanego modelu, w szczególności poprzez:
- gruntowną rewizję przepisów dotyczących związków rozwojowych, tak aby współpraca ponadlokalna nie prowadziła do ograniczenia samodzielności gmin wiejskich ani do dominacji miast centralnych;
- wprowadzenie realnych i trwałych mechanizmów finansowych oraz wyrównawczych, odpowiadających zakresowi zadań przekazywanych na poziom struktur ponadlokalnych;
- zagwarantowanie równorzędnej reprezentacji gmin wiejskich w organach decyzyjnych nowych struktur współpracy;
- ochronę samodzielności planistycznej gmin, w szczególności w zakresie gospodarowania przestrzenią, ochrony gruntów rolnych i przyrodniczych oraz wyznaczania lokalnych kierunków rozwoju;
- rozdzielenie źródeł finansowania zadań miejskich i wiejskich, tak aby udział w strukturach współpracy nie prowadził do nieproporcjonalnego współfinansowania funkcji miejskich przez gminy wiejskie;
- zagwarantowanie równego dostępu gmin wiejskich do środków krajowych i europejskich, niezależnie od ich uczestnictwa w strukturach metropolitalnych lub związkach rozwojowych, co jest kluczowe dla efektywnej i terminowej absorpcji środków z programów krajowych i polityki spójności UE;
- uzupełnienie Rekomendacji MFiPR o perspektywę rozwojową, wykraczającą poza diagnozę marginalizacji i obejmującą wzmacnianie potencjałów społecznych, gospodarczych i instytucjonalnych obszarów wiejskich;
- zapewnienie bezpośredniego przełożenia celów Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. na rozwiązania ustawowe i finansowe, tak aby zasada zrównoważonego rozwoju terytorialnego była realizowana w praktyce;
- wprowadzenie obowiązku oceny wpływu nowych instrumentów polityki regionalnej na obszary wiejskie (Rural Proofing);
- ustanowienie systemu monitorowania skutków wdrażania nowych rozwiązań, obejmującego wpływ na finanse gmin, dostęp do środków rozwojowych, jakość usług publicznych oraz rzeczywistą pozycję obszarów wiejskich w systemie polityki terytorialnej państwa.